Newsletter
Name:
E-mail:

Курджым щыIагъэ ныпэхэр Адыгэ Республикэм къызэращэжьыгъэхэр

admin - 2016-07-16 16:37:59

2015-рэ илъэсым, чъэпыогъум и 1-м Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Адыгэ автоном хэкум игъэIорышIапIэ зыдэщыIэгъэ Краснодар ар къыщызэIуахыгъагъ. Ащ апэ чIалъхьэгъагъэхэу тифондхэм лъапсэ афэхъугъэхэр а къалэм дэсыгъэ адыгэхэм зэхащэгъэгъэ шIушIэ обществэм къыугъоигъэ ижъырэ лъэпкъ пкъыгъохэр арых.

Чанэу а Iофым пылъыгъэ Наурзэ Ибрахьимэ директор фашIыгъагъ. Апэрэ экспонатэу, апэрэ номер иIэу тимузей тхылъхэм ащыгъум адатхэгъагъэр нэтхъуаемэ ябыракъ.

Музеим чIыпIэ щыряI

Джыдэдэм Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ифондхэм тарихъ мэхьанэ зиIэ шапсыгъэ ыкIи нэтхъое быракъхэр ахэлъых. Музеир илъэс 90-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъонэу зэдгъэфагъэм игупчэ, чIыпIэ хэхыгъэ ахэм щаубыты.

Адыгэ лъэпкъым, шапсыгъэхэм, нэтхъуаехэм якъэбархэр дэгъоу зэзгъэуIугъэр Мэхъош Руслъан. Ащ итхылъэу «Гугъэ лъаг» зышъхьэу илъэс 20 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ къыдигъэкIыгъагъэм ахэр къыдигъэхьагъэх.

Адыгеим щызэлъашIэрэ тхакIоу Р. Мэхъошыр адыгэгу зыкIоцIылъ цIыф, тилъэпкъ идэхагъэ зэриIощтым пылъ. Икъэлэмыпэ тхылъ гъэшIэгъонхэр, статьяхэр къычIэкIых. Мэхъош Руслъан итхыгъэхэм ащыщхэр IэубытыпIэ сшIыхэзэ, быракъхэм якъэщэжьыкIэ хъугъагъэхэм сакъытегущыIэ сшIоигъу.

Быракъым сыдрэ лъэхъани мэхьанэшхо ратэу хабзэ. Ар лъэпкъым, хэгъэгум янамыс, ятамыгъ. Адыгэ лъэпкъхэм быракъхэр, быракъIэтхэр яIагъэх. ЛъэкъоцIэ гъэнэфагъэхэм анэмыкI быракъыр ыIэтын фитыгъэп. ГущыIэм пае, бжъэдыгъухэмкIэ Хьакъуйхэр ары ащ фэгъэзэгъагъэхэр.

Урыс-Кавказ заом илъэхъан тилъэпкъэгъухэр чIыпIэ къин итхэу хэкIыпIэхэм алъыхъущтыгъэх. Адыгэхэу пыим пэуцужьыгъэхэр зэхэзыщэнхэ, зыкIыныгъэ къахэзылъхьан тамыгъэхэр ящыкIэгъагъэх.



Лъэпкъыр зэкъуигъэуцуагъ

Адыгэмэ ялъэпкъ быракъхэр а лъэхъаным амышIыхэ мыхъунэу хъугъагъэ. Тхыгъэхэм зэрахэтымкIэ, мэлылъфэгъу мазэм, 1840-рэ илъэсым Убыныжъ щашIыгъэгъэ зэфэсым къекIолIэгъагъэхэм щызэдаштэгъагъ – псыхъо пэпчъ (адыгэмэ чIынэлъэ гощыкIэу яIагъ, псыхъоу зыкIэрысхэмкIэ чIыр зэтыраутыщтыгъэ) шыу 15 къызыхигъэкIмэ, ялъэпкъ быракъхэр зыдаIыгъхэу зэхахьэмэ къякIуалIэхэзэ ашIынэу.

Енэгуягъо а лъэхъаныр арыкIэ мы быракъхэр зашIыгъагъэхэр. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Тыгъужъыкъо Къызбэч, ПлIанэкъо Алджэрый ыкIи Жэнэ НауцIыкIу шапсыгъэ быракъым икъыхэхынрэ ишIынрэ хэлэжьэгъагъэх.

Урыс-Кавказ заом илъэхъан шапсыгъэ ыкIи нэтхъое зэолIхэм, нэтхъуаеу ШыупакIо Мансур япащэу, ябыракъхэр аIыгъхэу, 1840-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 25-м, чэщым сыхьатыр 2-м, шъэфэу, макъэ амыгъэIоу, урысыдзэр зыдэсыгъэ Убын пытапIэр аштэнэу екIугъагъэх. Зытебэнэгъагъэхэр пхъашэу къапэуцужьыгъагъэх.

ЛъэныкъуитIур лъыгъачъэу зэзэогъагъ. Урысхэм къызэратхыжьырэмкIэ, чIытIырым изакъоу укIыгъэхэу 685-рэ, уIагъэхэу нэбгырипшI дэлъыгъэх.

А заом адыгэхэр хьалэч къыщырагъэфагъэх, нэтхъуаехэми шапсыгъэхэми ябыракъхэр атырахыхи ежьхэм къызфагъэнэгъагъэх. Быракъмэ язырэм пчыпыджын ыкIи щэ ужхэу гъонитф фэхъугъагъ. Урыс тарихъ шIэныгъэлIым къызэритхыжьырэмкIэ, зэуапIэм шапсыгъэхэми нэтхъуаехэми лIыгъэшхо щызэрахьэгъагъ.

Пачъыхьэм идзэхэм аштэгъэ быракъхэр 1867-рэ илъэсым Тифлис къыщызэIуахыгъэ Кавказ дзэтарихъ музеим ратыгъагъэх ыкIи ахэр адыгэмэ ятарихъ этнографие пкъыгъохэу чIэлъыгъэхэм ахэлъхэу 1926-рэ илъэсым нэс къэтыгъэх.

Тэу Аслъан.

Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэ шъхьаI. Урысыем ижурналистхэм я Союз хэт.

natpressru.info

 

Add comment

Name : *
Country :
E-mail :
Subject : *
Comment :
Users Comments