Newsletter
Name:
E-mail:

Урысыбзэр зэраджыну прграммэу ягъэхьэзырамкIэ арэзыкъым мыурыс лъэпкъхэр

admin - 2015-12-26 22:27:46

 

Урысейм щагъэхьэзыра проект "Урысыбзэмрэ литературэмрэ еджапIэ курытхэм зэрыщаджын программэ" жыхуаIэм упщIэ куэд къигъэнащ лъэпкъ цIыкIу къэралым исхэм дежкIэ. Псом нэхъапэу мыарэзыныгъэ къыщагъэлъэгъуащ Тэтэр республикэм. Абы я республикэ унафэщI Минниханов Рустам тхыгъэ хуригъэхьащ Къэрал Думэм и спикер Нарышкин Сергей деж. Абы иужькIэ Къэрал Думэм зыхуагъэзащ "Урысей зыкъуэт" партым и тэтэр къудамэм и тхьэмадэ Мухаметшин Фарид, Тэтэр республикэм и еджэныгъэм и министр Фаттханов Энгель. Ахэр тхьэусыхащ а проектыщIэ утыку къихуам щхьэкIэ.

Псом нэхъыбэу тэтэр политикхэм мыарэзыныгъэ къыщIагъэлъэгъуар, проектым къызэрыхэщымкIэ, къэрал экзаменхэри, еджэныгъэ нэхъыщхьэри урысыбзэкIэ фIэкI ебгъэкIуэкI мыхъуну зэрыщытыр аращ. Абы нэмыщI тэтэр къулыкъущIэхэм къызэралъытэмкIэ, лъэпкъыбзэкIэ щырагъаджэ школхэм къыщIэкIхэм урысыбзэр фIыуэ ямыщIэу жыхуаIэр, абы къыхэкIкIэ къэралым зы бзэ нэхъыщхьэу къекIуэкIыр яIэщIэхуну жыхуаIэр, цIыхухэр нэхъ зыкIэрыча хъуну жыхуаIэр пцIыщ.

Татарстаным и парламентым и депутат Валеев Разиль зэрыжиIэмкIэ, проектыщIэ ягъэхьэзырам нэхъ шынагъуэдыдэу хэтыр еджапIэхэм псоми щIэныгъэ лIакъуэхэр урысыбзэкIэ яджын хуейуэ жыхуаIэр аращ. Урысейм и Конституцэм зэритымкIэ, дэтхэнэ зы цIыхури хуитщ езым и бзэкIэ еджэну.

Бзэ IуэхумкIэ ныкъусэныгъэхэр щыIащ Къэбэрдей-Бэлъкъэрыми. Жылагъуэ IуэхущIакIуэ куэдым жаIэт адыгэбзэкIэ щIэныгъэ лIакъуэ щхьэхуэхэр яджу щIын хуейуэ, щIэблэм анэдэлъхубзэр IэщIэмыхун щхьэкIэ. Абы щхьэкIэ ныкъуэкъуахэм ящыщщ "Къэбэрдей конгрессым" и тхьэмадэ Бещто Аслъэн. Абы Хуитыныгъэ радиом къыжыриIар мыращ:

"Иджыри илъэсрэ ныкъуэрэ ипэкIэ Къэбэрдей-Бэлъкъэрым и парламентыр Жылагъуэ зыгухьэныгъэхэмрэ бэдэущ IуэхущIакIуэхэмрэ зыхуашэсри, абдежым щыIау щытащ псалъэмакъышхуэ, хэт дэпхуэдэу еплърэ бзэр яджыным зэхъуэкIыныгъэ халъхьэхэм - жаIэу. Паламентым и комитетым и тхьэмадэу абы щыгъуэ лажьэр Дадэ Муаедт. ЗгъэщIагъуэу, адыгэбзэм егъэджэным нэхъыбэу тегъэщIауэ псалъахэр адыгэ жылагъуэ зыгухьэныгъэхэмрэ бэдэущ лэжьакIуэхэмрэщ. Бэлъкъэрхэри, урысхэри зыкIи абы игъэгузавэтыкъэм, икIи игъэпIейтейтыкъэм. Ар зэрыдгъэщIагъуэныр дымыщIэу дыкъызыбгырыкIыжащ. Дэр фIэкIа - мы Урысейм ис адыгэхэмрэ, ди лъэпкъэгъу хамэ къэрал щыIэхэмрэ фIэкI зыми нэгъуэщI лъэпкъым ди бзэм, е ди бзэм ещхь ирипсалъэу апхуэдэ щыIэкъым. Аращи, бзэм и Iуэхур зыIэщIэлъыжыр дэращ.

Республикэхэр къыщIызырагъэпэщау щытари, республикэхэм я мыхьэнэри псом япэдыдэрауэ лъэпкъхэр Тхьэшхуэм къызэригъэщIам хуэдэу, зэмыщхьу, бзэ щхьэхуэкIэ зэрыпсалъэм хуэдэу, щэнхабзэ щхьэхуэ зэраIэм хуэдэу хъумэным щхьэкIэщ. Мис а Дадэ Муаедыми, мыдрей ди къулыкъущIэ псоми ар щIащыгъупщэмрэ, къащIыфIэмыIуэхумрэ къызгурыIуэкъым. Ахэр хуэлажьэн хуейуэ аращ республикэм. Мыбыхэм лъэпкъым и щIыбагъкIэ сэ къыхаIу. Дадэ Муаед езым ипщэ ирилъхьэжри, хъэрзынэу ежьауэ адыгэбзэмкIэ, тIэкIу дымыарэзыми, итIани сыхьэтийым нагъэсу тхьэмахуэм ирагъаджэу щытат. БзэмкIэ ирагъаджэу аратыкъэм, бзэр яджу арат. Ари къакъутэжри, иджыпсту сыхьэтищым хуахуащ. Абы нэмыщIыжкIэ, ари яфIэмащIэу, адэ-анэ акъылыншэхэр зыхуашэсурэ, еджакIуэ тхьэмадэхэм тхыгъэ ирагъэтх, "ди сабийм анэдэлъхубзэр иджыну хуейкъым, абы нэмыщI нэгъуэщI щIэныгъэ гуэр къевгъащтэ", - жаIэурэ.

Дэ ди гумэщIэгъуэу щыIэу хъуар иджыпсту къызыхэкIыр зызакъуэщ - ди къулыкъущIэхэм конституцэр ягъэзащIэкъым. Конституцэм щыпкъэу итхауэ итщ: "Бзэмрэ щэнхабзэмрэ хъумэнымкIэ республикэр щыхьэт мэхъу, шэсыпIэ йохьэр", - жиIэу".

Иджыпсту Къэбэрдей-Бэлъкъэрыми, адрей Ищхъэрэ Кавказ республикэхэми, еджэныгъэр школхэми, еджапIэ нэхъыщхьэхэми къызэрекIуэкIыр урысыбзэщ. Езым я лъэпкъыбзэр щIэныгъэ лIакъуэ щхьэхуэ хуэдэу яджу аращ. Иджыпсту адыгэбзэм хухахыр сыхьэтищщ тхьэмахуэм. Лъэпкъыбзэхэр зэбгъэщIэныр Iэмалыншагъэу щыткъым, икIи хуэмейхэм ар ямыджыми хъуну щытщ. Прохладнэ куейм, е Майскэ куейм урысхэр нэхъыбэу ису къалъытэри, абдежхэм лъэпкъыбзэ езыгъэджэн ямыгъуэткIэ, ахэр щырамыгъэджэххэу къонэр.

90-гъэхэм ипэхэм щыгъуэ къуажэ школ зыбжанэм щIадзау щытащ еджэныгъэр адыгэбзэкIэ къырагъэкIуэкIыу, ауэ иужькIэ ар якъутэжри, псори урысыбзэм техьэжащ. КъулыкъущIэ лъэпкъыбзэкIэ егъэджэным пэувахэм къызэралъытэмкIэ, анэдэлъхубзэкIэ школым щеджар иужькIэ еджапIэ нэхъыщхьэм щыщIэтIысхьэм гугъу йохь, икIи урысыбзэкIэ еджахэм къакIэроху, урысыбзэм фIыуэ хуэIэзэу щыткъыми.

Тэтэр республикэм иджыпсту щыIэщ школ куэд, лъэпкъыбзэкIэ ирагъаджэу. Тэтэр бэдэущ зыщIэхъеиныгъэхэмрэ политикхэмрэ къызэралъытэмкIэ, "Урысыбзэр зэраджын программэ" ягъэхьэзырар къащтэу щытым, абы лъэпкъыбзэкIэ лажьэ школхэр псори икъутэжынущ.

Къэбэрдей-Бэлъкъэр, Хуитыныгъэ радио

Бэрокъуэ Артур

Add comment

Name : *
Country :
E-mail :
Subject : *
Comment :
Users Comments