Newsletter
Name:
E-mail:

Адыгэмэ Романие хэгъэгум зыфагъэзагъ Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр ыщтэнэу

admin - 2015-12-02 12:55:14

 

Адыгэ хэгъэгупсэхэм я сайт (Cherkessia.net) зэритымкIэ, тыгъэгъазэм и 1-м, 2015 илъэсым, Адыгэ нэбгрэ 239-м яцIэхэр зычIэдзагъэ джэпсалъэ Романие хэгъэгум фагъэхьыгъ. Ащ Романием ипащэхэм зыфагъазэ, Урыс империем я 19-рэ лъэшIэгъум Адыгэхэм лъэпкъ-гъэкIодэу къаришIэлIагъэр ащтэнэу.

ЖьоныгъуакIэм и 20, 2014 илъэсым щегъэжьагъэу непэ нэс мы купым мыщ фэдэ джэпсалъэ хэгъэгу 6-м фагъэхьыгъ Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр ащтэнэу. Ахэр Украинэ, Полщэ, Литвэ, Истоние, Молдовэ ыкIи Романие.

Урыс Адыгэ заор заухыгъэр илъэс 151 хъугъэ. Ащ къыкIоцI дунаемкIэ зы хэгъэгу закъу неIэп Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр зищтагъэр. Ар Курдж хэгъэгур ары. ЖьоныгъуакIэм и 20-м, 2011 илъэсым, Курдж парламентым хэт депутатхэм зи ахэмызэу, пстэуми зэдрагъащтэу Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр ащтагъ.



Литва Хэгъэгум фагъэхьыгъагъэ джэпсалъэр АдыгабзэкIэ зэбладзыжьыгъагъ. Ар тисайт къыдгъэуцогъагъ http://tuapsepress.com/full.php?id=265.
А джэпсалъэр мары:

Я 18-рэ ыкIи я 19-рэ лIэшIэгъухэм ти Адыгэ хэгъэгу ичIыгу ыштэным пай Урысые империем адыгэ лъэпкъым инахьыбэр зыщагъэкIодыгъэ лъэпкъгъэкIодыр къытишIылIагъ. Къэнэжьыгъэхэри лIыгъэкIэ ичIыгу рафыгъэх. Ахэр рафы зэхъуми урысые империем зэрихъухьагъэм тетэу минишъэ пчъагъэхэр лIагъэх. Урысые Империем «адыгэхэр арэп ищыкIэгъагъэр, адыгэмэ ячIыгу» ары.

Хэку ифыныри 1864-рэ илъэсым ыужы фэшъхьаф ушъхьагъэхэмкIи лъагъэкIотагъ. Iэбжыб нахь мыхъоу къэнэжьыгъэ адыгэри ячIыгу къагъэбгынэным пай атеIукIэщтыгъэх щыIакIэ аратыщтыгъэп.Ащ ехьыл1агъэ пстэури архивмэ ак1элъ. Ащ пэмык1эуи зылъэгъугъэхэм къатхыжьыгъэхэри къыдагъэк1ыгъ.

Непэ адыгэ лъэпкъым изыпшIанэ фэдиз мин 700 хъурэ цIыфхэр Черкесием щаугощыгъэхэу чIыгу такъырхэм зэпэIапчэхэу щэпсэух. Урысые Федерацием зы лъэпкъ хъурэ адыгэхэр зэфэшъхьаф лъэпкъым фэдэу цIэ зэфэшъхьафхэмкIэ яджэх, субъект зэфэшъхьафхэм зэпэIапчэхэу щагъэпсэух.

ИтIани лъэпкъгъэкIодым ыкIи хэку ифыным ыпкъ къикIэу адыгэ лъэпкъым и % 90-р ичIыгу имысэу дунаем итэкъухьагъэу къэралыгъо шъэныкъом къехъумэ арысых. ЯчIыгу имыс адыгэхэм цIыфыгъэ шапхъэхэм адиштэрэ «чIыдэлъф лъэпкъым ихэкужъ зэпхыныгъэхэр дыриIэн» фитыныгъэхэр яIэп. Урысые Федерациер ихэку рафыгъэ адыгэхэр яхэку къихьажьышъунхэу фитыныгъэ яIэхэр егъэзыгъэхэу щытыми афидэрэп. Сирием щыкIорэ заом ыпкъ къикIэу машIуитIумэ азфагу къыдэнагъэ адыгэхэр, аукIынхэмкIэ щынагъохэр щыIэ пэтэу я хэку агъэзэжьынхэу зыкIэдэугъэхэр Урысые Федерацием гулъитэнэуи фэягъэп.

«Адыгэ лъэпкъ Iофыр» демократичнэу, хабзэм, шъапхъэм диштэу къэзыIэтырэ адыгэ активистхэр къеубытых, гъунэ лъефых, атеIукIэ. Мы щытыкIэр теплъэ зэфэшъхьафхэр иIэу джыри лъагъэкIуатэ.

Урысые Федерацием исубъектыхэу Къэбэртае-Бэлъкъэр Республикэм и Парламентыр 1992-рэ илъэсым Мэзаем и 7-м (№ 977-ХII-B) унашъоу ыштагъэмрэ, Адыгэ Республикэм и Парламентым 1996-рэ илъэсым Мэлылъфэгъэгъум и 29-м 64-1 номеркIэ унашъоу ыштагъэмкIэ Урыс - Адыгэ заом и лъэхъаным адыгэмэ лъэпкъгъэкIод зэрэрашIылIагъэр аумысы ыкIи Урысые Федерациеми ар ыштэнэу кIэдэугъагъэх.

Грузие (Хъурцэ) къэралыгъор 2011-рэ илъэсым ЖъоныгъуакIэм и 20-м Адыгэ лъэпкъым илIыкIохэр зэрэкIэдэугъагъэм ыпкъы къикIэу и парламентым ыштагъэ унашъомкIэ Адыгэ лъэпкъым лъэпкъгъэкIод зэрэрашIылIагъэр зыштагъэ апэрэ къэралыгъо шъхьафит хъугъэ.

Мы унашъом къызэрилъытэрэмкIэ Урысые Империер 1763-1864-рэ илъэсхэм азыфагу щыкIуагъэ заом адыгэ лъэпкъыр ичIыгу рафыгъ ыкIи ахэмэ ячIыгу пэмыкI лъэпкъыхэр (урысхэр) рагъэтIысхьагъэх. Заом хэмыт цIыф жъугъэхэр (гражданский) дзэ кIуачIэхэмкIэ и нэхъыбэр ыгъэкIодыгъ. Гъаблэ къыгъэхъущтыгъ ыкIи зэIэпахырэ узхэр къахитIупщыхьащтыгъ. Грузие (Хъурцэ) къэралыгъор ЖъоныгъуакIэм и 20-м 2011-рэ илъэсым Адыгэ лъэпкъыр зэрэкIэдэугъэм ыпкъы къикIэу и парламентым щиштагъэ унашъомкIэ ООН-м (Зэхэхьагъэ къэралхэм) хэхьарэ апэрэ къэралэу хъугъэ. Грузие (Хъурцэ) Парламентым ыштагъэ унашъом къызэриIорэмк1э Урысые империер 1763-

1864 илъэсхэм азфагу щыкIуагъэ заом Адыгэхэр ячIыпIэхэм раукъобзыкIыгъ ыкIи я чIыгухэм пэмыкI лъэпкъыхэр (урысхэр) къащэхэзэ рагъэтIысхьагъэх. Заом хэмыт цIыф жъугъэхэр агъэпшъынэзэ дзэ 1офхэр зэрахьагъ. Зыми емыпхыгъэ лъыплъакIохэм зэралъытэрэмкIэ Адыгэ лъэпкъым щыщэу мэхьанэ зиIэ минишъэ пчъагъэхэр гъэнэфагъэу агъэкIодыгъап. ФэшIэу гъаблэ рашIахьыгъ ыкIи заом хэмыт цIыф жъугъэхэр агъэкIодынэу зэIэпахырэ узхэр къырахьагъэх.

Грузие (Хъурцэ) Парламентыр 1907 илъэсым Чъэпыогъум и 18-м IV-рэ Гаага зэгурыIоныгъэм ыкIи 1948-рэ илъэсым къыдэкIыгъэ «лъэпкъгъэкIодыр мыхъуным ыкIи пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным» фэгъэхьыгъэ зэгурыIоныгъэхэм зэритымкIэ Адыгэмэ арашIылIагъэхэр лъэпкъгъэкIодэу зэрэщытыр къыIуагъ.

Дунаем чIыпIэ зэфэшъхьафхэм щыпсэурэ Адыгэ фитыныгъэхэм апылъхэмрэ черкес активистхэр 21.06.2014-рэ илъэсым Адыгэ лъэпкъгъэкIодыр ыштэным пай Украинэ къэралыгъом тхылъхэр фагъахьыгъ. Украинэ къэралыгъор ахэмэ джэуап аритыжьи, Украинэ къэралыгъом и тхьаматэу зиусхьанэу Петр Порошенко унашъо къафишIи, Украинэ Парламентым хэтэу зиусхьанэу Олег Лящко-р «Адыгэ лъэпкъым рашIылIагъэ лъэпкъгъэкIодым тегущыIэнхэу ыкIи аштэнэу» Украинэ и апшъэрэ Радэу Парла ментым зэрэхилъхьагъэр ыкIи ар № 4203 -рэ зэратхыгъэр къагъэунэфыгъ. Зигугъу тшIырэ хэбзэ-унашъо ашIынэу халъхьагъэм гухэлъэу иIэри «Урысые империем 1763-1864 илъэсхэм азфагу Къэфкъасым щыригъэкIокIыгъэ хъункIэкIо политикэм ыпкъы къикIэу Адыгэ лъэпкъым рашIагъэ лъэпкъгъэкIодыр зэраштэщт Iофыгъом ехьылIагъэу шIэныгъэ ыкIи тарихъ мэхьанэ зиIэ кIэгъэкIонхэри ягъусэу политик ыкIи хэбзэ Iофхэр рагъэжь эным» зэрэфэгъэхьыгъэр къыхагъэщыгъ. Зигугъу тшIыгъэ хабзэ проектыр Украинэ апшъэрэ радэу хадзыгъак1эм 13.02.2015-рэ илъэсым номерэу 2140-рэкIэ депутатэу Дмитри Володимировичым икIэрыкIэу хилъхьажьыгъ. Хабзэ проектыр джыдэдэм ЦIыфмэ я фитыныгъэхэр, лъэпкъ макIэхэр ыкIи лъэпкъ зэфыщытыкIэхэр зыцIэ комитетым щыIэу лъагъэкIуатэ.

Амэрикэ зэгот къэралхэм (США) и штатэу New Jersey, Преспект Парк, Халедон зыцIэ администрациехэр, зэкIэлъыкIохэу ЖъоныгъуакIэм и 21-рэм 2014-рэ илъэсым ыкIи бэдзэогъум и 17-м 2014 илъэсым Адыгэмэ лъэпкъгъэкIод зэрашIылIагъэр телъхьа шъыпкъэ кIэгъэкIонхэр фашIызэ аштагъ.

Адыгэ Лъэпкъым и фитыныгъэхэм фэбанэрэ активистхэр Адыгэ лъэпкъгъэкIодыр рагъэштэным пай 11.11.2014-рэ илъэсым Польшэ къэралыгъоми зыфагъазагъ.

Адыгэ Iофыгъор, Адыгэ лъэпкъгъэкIодым ыкIи ячIыгу къызэрэрафыгъэм ыпкъ къикIыгъэу щыт. Мы Iофыгъори зэшIозыхынэу зыпшъэ илъыри Урысые Федерациер ары. Адыгэ Iофыгъом ехьылIагъэу я 21-рэ лIэшIэгъуми Урысые империем ишIыкIэхэмкIэ зекIорэ Урысые Федерациер, Iофыгъо пстэумкIи а зекIуакIэ дэдэр зэриIэр, Украинэм хэт Крым зэриштагъэр ыкIи къочIыпIэ Украинэм щыпсэурэ урысыбзэ зыIулъхэм атеIук1эх ыIоу мышъыпкъэ телъхьапIэхэр къызфигъэфедэзэ, Украинэр зэрэпсаоу ыштэн игу зэрэхэлъыр ыкIи ащ къыкIэлъыкIоу КъочIыпIэ Европэр ыкIи Польшэм фэгъэзагъэу шъхьаихыгъэ гъэщынэн политикэр зэриIэр къэлъэгъуагъ. Мы блэкIыгъэ лъэхъан чыжьэмэ ягупшысакIэу «чIыгу ыштэзэ нахь зыхигъэхъоныр» Урысые Федерациер зэрэдунаеу агъашIагъозэ непэрэ лъэхъаным къынигъэсыгъ.

Мы чIыпIэм Литва къэралыгъор Советскэ Союзым апэдэдэу хэкIыжьыгъэ къэралыгъоу зэрэщытыр АдыгэхэмкIэ мэхьанэшхо иI. Адыгэхэмрэ, Литванхэмрэ ахэлъ шъхьафитыныгъэ кIэхъопсыр джащ щызэгуахьэ. Литванхэри Адыгэмэ афэдэу яхэку рафыгъэх. ЗэрэзэтекIырэ закъор Адыгэхэр Урысые империем илъэхъан, Литванхэр совет лъэхъаным зэрэрафыгъэхэр ары.

«Адыгэ лъэпкъ Iофыгъор» лъэпкъ ыкIи интернациональнэу зэрэщытым фэшъхьафэу «пкIэшхо зиIэ» Iофыгъоу щыт. Ащ ыпкъы къикIэу тэ Черкесиер «Балтика-хышъуцIэ-каспийскэ» хыхэм азфагу къыхиубытэрэ чIыпIэм щытэлъэгъу. Адыгэхэр Боржоми декларацием щыхагъэунэфыкIыгъэ Европэм уасэ щызиIэхэм драгъаштэ. Мы зигугъу тшыгъэмэ апкъы къикIэу Адыгэ лъэпкъгъэкIодыр шъуштэнэу тыкIэдао.

 

Add comment

Name : *
Country :
E-mail :
Subject : *
Comment :
Users Comments