Newsletter
Name:
E-mail:
Тхыдэ

Курджым щыIагъэ ныпэхэр Адыгэ Республикэм къызэращэжьыгъэхэр

2015-рэ илъэсым, чъэпыогъум и 1-м Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Адыгэ автоном хэкум игъэIорышIапIэ зыдэщыIэгъэ Краснодар ар къыщызэIуахыгъагъ. Ащ апэ чIалъхьэгъагъэхэу тифондхэм лъапсэ афэхъугъэхэр а къалэм дэсыгъэ адыгэхэм зэхащэгъэгъэ шIушIэ обществэм къыугъоигъэ ижъырэ лъэпкъ пкъыгъохэр арых.

«Хэтыха адэ ижъырэ лъэхъанэм щыщ скифхэр мыадыгэхэмэ?» - Тэу Аслъан

ШIэныгъэлэжьхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, ныбжьышхорэ лъэпсэшIурэ зиIэ лъэпкъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщых. Тятэжъ пIашъэмэ тхыгъэхэр къытфамыгъэнагъэхэми, нэмыкI хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэу лъэхъан зэфэшъхьафхэм тичIыналъэ къихьэгъагъэмэ тилъэпкъ фэгъэхьыгъэу къатхыжьыгъэхэм титарихъкIэ тагъэгъуазэ.

Адыгэ хэкум ит Геленджик (ХьэфIыцIей) и Тхыдэ-куей музейм къыщагъэлъэгъуар

Геленджик и Тхыдэ-куей музейм къыщыгъэлъэгъуащ куейм нэхъ ипэхэм щыпсэууэ щыта адыгэхэм я кхъэжь къагъуэтахэм къыщIаха хьэпшыпхэр: зэрыщIалъхьэ хабзэхэм епхауэ къагъэсэбэп кхъуэщыныжьхэр, шым ирахьэлIэу щыта Iэмэпсымэхэр, хьэкъущыкъухэр, Iэщэ-фащэхэр, нэгъуэщIхэр.

Адыгэ илъэсыкIэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэ - Тэу Аслъан

Адыгэхэр дунаим тет лъэпкъыжъхэм ащыщых, тарихъ ­гъогу кIыхьэ къакIугъ, ти­лъэпкъ зэ­рыгъозэрэ адыгэ ха­бзэр хахыгъ. Кавказым щы­псэухэрэм тырящысэтехыпI. Ти­лъэпкъ егъашIэм мэкъумэ­щышIэ лэжьакIу. Хэти ешIэ чIыгу­лэжьыныр, былымхъуныр зэрэ­мыпсынкIэр. СыдигъокIи мэкъу­мэщышIэм илэжьыгъэ зэрэбэ­гъощтыр зыщыпсэурэ

Лъэпкъ музеим «Кавказ цIыхубзхэр» гъэлъэныгъуэр къызэIуахащ

Мазаем и I0 Къэбэрдей-Балъкъэрым и Лъэпкъ музеим гъэлъэныгъуэщIэ къызэIуахащ, «Кавказ цIыхубзхэр» зи цIэр. Ар лъэпкъ музеим зэгухьэныгъэ «Кавказ Дунейр» («Мир Кавказа») жыхуиIэм дэщIыгъуу зрагъэпэщащ.

Адыгэхэр узхэм зэраIэзэщтыгъэхэр, цIыфхэр зэрагъэхъужьыщтыгъэхэр

Адыгэхэм макIэп уз хьылъэхэм яIазэхэу, цIыфхэр агъэхъужьхэу къызэрэхэкIыгъэр. Ахэр къэкIырэ уцхэмкIэ Iазэщтыгъэх.

КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI - адыгэхэм дышъэр псым къызэрэхахыщтыгъэр

Нысащэм, джэгум е нэмыкI гушIогъо зэхахьэм загъорэ уащырихьылIэу къыхэкIы зыгорэ иахъщэ шъхьамысэу, етIупщыгъэу къыщытэу.

Ижъырэмэ анахь хьалэмэтхэр Адыгэ Республикэм къыщагъотыгъэх

Мыекъопэ Iошъхьэшхом, нарт хъишъэм хэт Ошъадэ, анахь Iэ­шIэгъэжъ дэдэхэу Европэмрэ Кавказымрэ къащагъоты­гъэхэр къычIахыгъэх. Псэ­ушъхьэ теплъэхэр яIэх, пIуа­кIэх, цухэмрэ аслъанхэмрэ лъэбакъо­хэрэм фэдэхэу шIыгъэх. Дышъэ закIэхэу, гъонэжъыехэр яIэх, шэкIым е шъом тебдэнхэ плъэ­кIыщт. ЗэлъагъэшIэгъорэ адыгэ

Адыгэр и хэкум ирашакъым, ирахуащ жеIэ тхыдэ щIэныгъэлэжьым

Дунейм текъухьауэ щыпсэу адыгэхэм щыщу и хэкум къинэжар проценти 10-ращ. «А тIэкIури къимыныжамэ хэкур дэнэ къытхыжынут» жаIэ языныкъуэм. Апхуэдэуи, Ищхъэрэ Кавказ ныбжьыщIэхэм, еджапIэхэм деж дызэупщIахэм, хамэ къэрал щыпсэу я лъэпкъэгъухэм щымыгъуазэхэр нэхъыбэщ е «адыгэр ирашат Тыркум, абдеж зэрыщыIэр дощIэ» жаIэ.

Тэу Аслъан ижъырэ гущыIэхэм, пкъыгъомэ ацIэхэм къатегущыIэ

Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэ шъхьаIэу, археолог цIэрыIоу Тэу Аслъанрэ ащ ишъхьэгъусэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Тэу Нуриетрэ ижъырэ адыгэ гущыIэхэу бэрэ тымыгъэфедэхэрэм, лъэпкъ искусствэм ипкъыгъуацIэхэм,

Адыгэ Республикэм илъэпкъ музей илъэс 90-рэ зэрэхъугъэм Тэу Асльан къытегущыIагъ

Чъэпыогъум и 1-м Адыгэ республикэм илъэпкъ музей иныбжь илъэс 90-рэ хъущт. Ар чъэпыогъум и 1-м, 1925-рэ илъэсым къалэу Краснодар къыщызэIуахыгъагъ. 1936-рэ илъэсым музеир Мыекъуапэ къахьыжьыгъагъ.

Iунэ тхэкIэу Хьэтхэм къащIэна ятIэ тхылъхэм тыншу адыгэбзэкIэ уоджэф жаIэр щIэныгъэлIхэм

Бэрэжьей кIуам Налшык деж утыку къыщыралъхьащ тхылъ "Хьэтхэр тхыгъэжьхэм къызэрыхэщыр" жиIэу и фIэщыгъэцIэу. Ар ятхащ Къэбэрдей-Бэлъкъэр Къэрал Университетым и егъэджакIуэхэу Щомахуэ Татьянэрэ ПхытIыкI Хьэутирэ. А тхылъым япэу дунейм утыку къырелъхьэр тхыбзэжьу Iунэ тхэкIэкIэ тхахэм тыншу

Адыгэ Республикэ: Хьаджыкъу пэблагъэу щыIэ Исп унэр зэтырагъэпсыхьажьыгъ

Мыекъопэ районым ит псэупIэу Каменномостскэм пэмычыжьэу къыщагъотыгъэ исп унэу «Хьаджыкъу-4»-м изэтегъэуцожьын аухыгъ. Санкт-Петербург щыщ шIэныгъэлэжь купэу археологэу Виктор Трифоновыр зипащэр ащ щылэжьагъ.

Тэу Аслъан - ЛIыжъыр кIэлакIэ зышIыгъэр. Нэйпсыим игумэкI. Джабгъу нэпкъхэр ятIысыпIагъэх. Псынэр зыщатхъущтыгъэр

Мыекъуапэ икъыблэ-къокIыпIэкIэ щырегъажьэшъ, кIэй хъоо-пщау зэныбжь къушъхьэхэмкIэ чыжьэу макIо. Ар къалэм ыцIэ къызтекIыгъэ Мыекъу. Мыекъо къокIы­пIэмкIэ - Мэхъош къушъхьэм, къохьапIэмкIэ - Нэгые тхыцIэм къагъэгъунэ. Мыекъуапэ щырагъажьэшъ, а бгы­шъхьитIумэ къушъхьэхэм анэсэу зызэпащы. Мы чIына­лъэр егъэшIэрэ абдзэхэ чIыгужъ, къокIыпIэ лъэны­къом­кIэ гъэзагъэхэр мэхъошхэм яхэпIагъэх.

Адыгэ Хэку: АдыгацIэ зыхьырэ псыхъохэу Геленджик пэблагъэхэр

Илъэс къэс къалэу Геленджик зыщызы­гъэпсэфынэу къэ­кIорэ цIыфхэм япчъагъэ хэхъо. ИкIыгъэ 2011-рэ илъэсым мыщ нэбгырэ миллиони 3-м ехъу щыIагъ. 2011-рэ илъэ­сым щылэ мазэм и 1-м ежь районым щыпсэурэ цIыфхэм япчъагъэ 87980-рэ хъущтыгъ.

Къэбэрдей-Балъкъэр республикэм археологхэм ныбжьышхуэ зиIэ Iэмэпсымэхэр къыщагъуэт

Урысейм щIэныгъэмкIэ и академием археологиемкIэ и институтым и лэжьакIуэхэм КъБР-м Iуащхьэ зыбжанэ къыщатIа нэужьым ахэм къагъуэтащ илъэс мин 4,5 рэ зи ныбжь дыщэхэкI къулейхэр. Зи ныбжькIэ щIалэ цIыхубзым и кхъэ лэгъунэм ахэм къыщагъуэтащ дыщэ хэкIрэ цIыхубз Iэмэпсымэу 500-м щIигъу.

Хъоткъо Самир тхылъ къыдигъэкIыгъ "Открытие Черкесии"

Фондэу «КIэн» зыфиIорэм мы мафэхэм тхылъ гъэшIэгъон къыдигъэкIыгъ. «Открытие Черкесии. Картографические источ­ники ХIV - ХIХвв» - джары IофшIагъэм цIэу иIэр. Тхы­лъыр зытхыгъэр тарихъ шIэ­ны­гъэхэмкIэ кандидатэу Хъоткъо Самир, Мыекъуапэ дэт тхылъ тедзапIэу «Полиграф-Югым» къыщыхаутыгъ. Ар IофшIэгъэшху пIонэу Iизын къыозытэу бэ

ЧIым чIэлъыр титарихъ - Тэу Аслъан дашIыъагъэ зэдэгущыIэгъу

Мы тхыгъэр илъэсытф ипэкIэ гъазетэу Адыгэ Макъэм къырагъэуцогъагъ. Ар Адыгэ республикэм щыщ археологоу Тэу Аслъан дашIыъагъэ зэдэгущыIэгъур. Мыр непи уеджэмэ шIуагъэ зыхэлъ тхыгъэу тэлъытэ.

Тхыдэжъмэ къаIуатэрэр шъыпкъэу къычIэкIыжьэу мэхъу.

Тхыдэхэр шъыпкъэ лъапсэ зиIэ къэбарыхэу шIэныгъэлэжьмэ къыхагъэщы. Археологиер пштэмэ Адыгеим ит чIыпIабэмэ, гущыIэм пае, Iуашъхьэхэм, тхыдэжъ гъэшIэгъонхэр апылъых. Фитыныгъэ радиом и гущыIэгъугъэ хэкум щыщ археологэу Тэу Аслъан къызэриIорэмкIэ, тхыдэжъхэм ежь иIофшIэнкIэ яутэкI зэпыты. Ахэм хэшIышI афыриI.

Касогмэ ячIэтэжьыгъэхэр къагъотыгъэх

Къалэхэу ЦIэмэзрэ Анапэрэ азфагу чIэтIэжьыныгъэхэр къыщагъотыгъэх. Ащ ижърэ касогкIэ заджэщтыгъэхэу, адыгэхэм апэкIэ итыгъэ лъэпкъым щыщ зэолIхэр чIэлъхэу археологмэу а чIыпIэм щылажьэхэрэм агъэунэфыгъ. ЦIэмэз къэралыгъо музеим ипащэу Шишлов Александр игущыIэхэу интернет къэбар лъыгъэIэс амалхэм къатырадзагъэхэмкIэ, а уахътэм шэн-хабзэхэу щыIагъэхэмкIэ, зэолIыр иIэшэ-шъуашэхэр игъусэу, иш...

Мы гъэм адыгэ IуэрыIуатэм хэлъхьэныгъэ ин игъуэтащ

Куэдым я гум фIыкIэ къинащ Мыжей Михаил и фэеплъу Архъыз щызэхэта Дунейпсо щIэнIуатэр. Абдеж лъэтеувэ хуащIат "Адыгэ мифологием и энциклопедие. Тхьэхэр, лIыхъужьхэр, культхэр, нэщэнэхэр" зи фIэщыгъэцIэу Мыжей Михаил ипхъу Пащты Мадинэ къыдигъэкIам. Иджы дунейм къытехьащ Шэрджэс Али и IэдакъэщIэкIыу «Адэжь хъыбархэр».

ГъукIэ Зэмудин: Нобэ нэхъыщхьэр ди нэхъыжьхэм къытхуагъэна щIэнхабзэр ди щIэблэм хуэдгъэлэжьэныращ

Ди япэ итахэм къащIэна щIэнхабзэр къыщIэгъэщыжынмрэ, лъэпкъым къыщIэхъуэ щIэблэм ар яхуэхъумэнымрэ илъэс бжыгъэ хъуауэ яужь итщ ГъукIэ Зэмудин. Адыгэ IуэрыIуатэ уэрэджыIэ гупыу «Жьыур» къызэригъэпэщри гъуэгу дахэ тришащ нэрыбгэ бжыгъэ, нобэр къыздэсым сабийхэм ядолажьэ. Куэд щIакъым абы къыдигъэкIащ шыкIэпшынэ еуэкIэм хуезыгъасэ тхылъ гъэщIэгъуэн.

Адыгеим щыщ археологоу Тэу Аслъан дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур

Титарихъ изэгъэшIэн чIычIэгъым чIэлъ пкъыгъохэмкIэ къебгъэжьэн фаеу археологхэм алъытэ. Ащ ты­къы­пкъырыкIызэ,

Адыгэ чIыгум чIэлъхэр атыгъух

Адыгэ Республикэм ит къуаджэу Тэуйхьаблэ пэмычыжьэу, тарихъым исаугъэ­тэу алъытэрэ Iуашъхьэм ичIэгъ чIэт бэныжъым Iизын къырамытыгъэу ытIы пэтзэ Теуцожь районым щыщ хъулъфыгъэ къаубытыгъ,- къетхы гъазетэу Адыгэ Макъ.

ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч

БэмышIэу тигъэзет къызэрэхиутыгъагъэу, кавказ заом инароднэ лIыхъужъэу, адыгэхэм ацIэ чыжьэу зыгъэIугъэ Тыгъужъыкъо Къызбэч исаугъэт Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Афы¬псыпэ щыфагъэуцу ашIоигъу. Адыгэ лъэпкъым лIыхъужъныгъэу зэрихьагъэм ишыхьатэу мы саугъэтыр щытыщт. Сыда пIомэ Тыгъужъыкъо Къызбэч тарихъышхо зыпылъ цIыф. Ар зэлъашIэрэ шапсыгъэ лъэпкъэу ШэрэлIыкъомэ ащыщыгъ, цIыф...

Археологхэм яаужырэ IофшIагъэм фэгъэхьыгъэ зэдэгущыIэгъу

Тарихъ пкъыгъохэм алъы­хъухэрэ археологхэм яаужырэ IофшIагъэ зыщыдгъэгъуазэ тшIоигъоу Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэны­гъэмкIэ иIофышIэу, Урысыем ижурналистмэ я Союз хэтэу, Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Тэу АслъангущыIэгъу тыфэхъугъ.

Шъачэ ихьанэгъунэ къырагъотэгъэ мыжъо упсыхьагъэм тетхагъэр Адыгеим къыщыраджыкIыгъ

ЛэупэкIэ Нурбый, археолог, искусствовед Адыгеим щыщ. Мыгъатхэ шапсыгъэ къуаджэу Лэуэ икъушъхьэ псыхъожъые къуладжэ къыдагъотэгъэ мыжъо упсыхьагъэм тетхагъэр къырихыгъ. ШIэныгъэлэжьым мыжъо упсыхьагъэм ыныбжь илъэс мини 4 фэдизэу ыгъэунэфыгъ

Археологием теухуауэ адыгэбзэкIэ япэ тхылъыр дунейм къыте­хьащ

Адыгейм и Лъэпкъ му­зейм и лэжьакIуэ, археолог цIэ­рыIуэ Тау Аслъэн игъэ­хьэ­­зыра тхылъ гъэщIэгъуэ­ным республикэм и еджапIэ нэ­хъыщхьэхэм я студентхэм щы­гъуазэ защIащ. Абы теу­хуа зэIущIэ НыбжьыщIэ биб­лиотекэм щызэхэтащ.